آیا تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ فقط در نحوه صحبت کردن افراد است یا این دو اختلال از نظر علت، علائم و درمان نیز با یکدیگر تفاوت دارند؟ بسیاری از والدین زمانی که متوجه اشتباهات گفتاری فرزند خود می شوند، فکر می کنند همه مشکلات گفتاری یکسان هستند، در حالی که این فکر درست نیست. این تفاوت، در منشا ایجاد اختلال، نحوه بروز علائم و شیوه درمان مشخص می شود. شناخت این تفاوت ها به تشخیص سریع تر و انتخاب درمان مناسب کمک می کند و از اتلاف زمان در مسیر درمان جلوگیری خواهد کرد.
تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ چیست؟
برای درک بهتر این موضوع، ابتدا باید با تعریف هر یک از این اختلال ها آشنا شویم. مهمترین تفاوت های آنها شامل موارد زیر هستند:
- آپراکسی یک اختلال عصبی است که در آن مغز برای برنامه ریزی و هماهنگ کردن حرکات گفتاری با مشکل مواجه می شود، در حالی که عضلات گفتار سالم هستند.
- اختلال تلفظ به ناتوانی در تولید صحیح یک یا چند صدای گفتاری گفته می شود و معمولا به برنامه ریزی حرکتی مغز ارتباطی ندارد.
- تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ این است که فرد مبتلا به آپراکسی ممکن است یک کلمه را هر بار به شکل متفاوتی بیان کند، اما خطاهای فرد مبتلا به اختلال تلفظ اغلب ثابت هستند.
- تشخیص صحیح این دو اختلال باعث می شود روند درمان هدفمندتر و موثرتر انجام شود.
در بسیاری از مراکز گفتار درمانی در کرمان، پیش از آغاز جلسات درمانی، ارزیابی دقیق انجام می شود تا نوع اختلال مشخص شود.
علائم آپراکسی و اختلال تلفظ چه تفاوتی با هم دارند؟
اگرچه هر دو اختلال بر کیفیت گفتار تاثیر می گذارند، اما نشانه های آنها کاملا یکسان نیست. مهمترین علائم عبارتند از:
- فرد مبتلا به آپراکسی برای بیان کلمات تلاش زیادی می کند و گاهی جای زبان یا لب های خود را چندین بار تغییر می دهد تا بتواند کلمه را ادا کند.
- در اختلال تلفظ معمولا فقط برخی صداها به درستی تولید نمی شوند و الگوی اشتباه در بیشتر مواقع ثابت باقی می ماند.
- تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ در این است که هرچه کلمات طولانی تر و پیچیده تر باشند، احتمال خطا در افراد مبتلا به آپراکسی بیشتر می شود.
- نمونه هایی مانند تلفظ اشتباه حرف «ق» و «غ» معمولا در گروه اختلالات تلفظ قرار می گیرند و الزاما نشانه آپراکسی نیستند.
علت ایجاد آپراکسی و اختلال تلفظ چیست؟
شناخت علت بروز این مشکلات، مسیر درمان را مشخص می کند. مهمترین دلایل شامل موارد زیر هستند:
- آپراکسی معمولا به دلیل اختلال در عملکرد بخش هایی از مغز که مسئول برنامه ریزی حرکات گفتاری هستند ایجاد می شود.
- اختلال تلفظ می تواند به علت یادگیری نادرست صداها، مشکلات شنوایی یا برخی ناهنجاری های دهان و دندان ایجاد شود.
- تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ از نظر علت نشان می دهد که در آپراکسی مشکل اصلی در ارسال فرمان های مغزی است، نه در قدرت عضلات گفتار.
- در برخی بزرگسالان، سکته مغزی یا آسیب های مغزی نیز می توانند باعث بروز آپراکسی شوند.
پزشک چگونه این دو اختلال را از یکدیگر تشخیص می دهد؟
تشخیص دقیق، مهمترین مرحله درمان است. برای این کار معمولا از روش های زیر استفاده می شود:
- گفتاردرمانگر نحوه بیان صداها، کلمات و جملات را در شرایط مختلف بررسی می کند.
- توانایی هماهنگی حرکات لب، زبان و فک در حین صحبت کردن ارزیابی می شود.
- تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ از طریق بررسی نوع خطاهای گفتاری و میزان ثبات آنها مشخص می شود.
- در صورت نیاز، بیمار برای بررسی های تکمیلی به متخصص مغز و اعصاب ارجاع داده می شود.
آیا روش درمان آپراکسی با اختلال تلفظ متفاوت است؟
هر یک از این اختلال ها به برنامه درمانی متفاوتی نیاز دارند. مهمترین تفاوت های درمان عبارتند از:
- درمان آپراکسی بر تمرین های مکرر برای هماهنگی بهتر مغز و حرکات گفتاری تمرکز دارد.
- درمان اختلال تلفظ بیشتر بر آموزش صحیح تولید صداهای گفتاری استوار است.
- تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ باعث می شود مدت درمان و نوع تمرین های موردنیاز برای هر بیمار متفاوت باشد.
- انجام منظم تمرین های خانگی، نقش مهمی در موفقیت درمان هر دو اختلال دارد.
در برخی بیماران مبتلا به بیماری های عصبی، مانند افرادی که دچار پارکینسون هستند، گفتاردرمانی برای بیماران مبتلا به پارکینسون نیز به بهبود وضوح گفتار و کیفیت ارتباطات روزمره کمک می کند.
چرا شناخت تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ اهمیت دارد؟
آگاهی از تفاوت این دو اختلال، از درمان های نادرست جلوگیری می کند و روند بهبود را سرعت می بخشد. مهمترین دلایل اهمیت این موضوع عبارتند از:
- انتخاب روش درمان مناسب تنها پس از تشخیص دقیق امکان پذیر است.
- شروع درمان در سنین پایین، احتمال موفقیت را افزایش می دهد.
- آگاهی از این تفاوت، به درمانگر کمک می کند برنامه ای متناسب با نیازهای هر بیمار طراحی کند.
- همکاری خانواده در اجرای تمرین ها باعث بهبود سریع تر مهارت های گفتاری می شود.
کلینیک پیام کرمان که مرکز متخصصی برای این مشکل نیز است، با بهره گیری از متخصصان باتجربه و تجهیزات ارزیابی دقیق، خدمات تشخیص و درمان انواع اختلالات گفتاری را به کودکان و بزرگسالان ارائه می دهد. بررسی تخصصی در این مرکز باعث می شود نوع اختلال به درستی شناسایی شده و مناسب ترین برنامه درمانی فرد انتخاب شود.
نتیجه گیری
تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ تنها به نحوه صحبت کردن محدود نمی شود، بلکه علت ایجاد، علائم، روش تشخیص و درمان آنها نیز با یکدیگر تفاوت دارد. به همین دلیل، هرگونه مشکل گفتاری باید توسط متخصص بررسی شود تا درمان مناسب در زمان مناسب آغاز گردد. تشخیص سریع و پیگیری منظم جلسات درمانی، نقش مهمی در بهبود توانایی گفتار و افزایش کیفیت زندگی فرد خواهد داشت.
سوالات متداول
- مهمترین تفاوت آپراکسی با اختلال تلفظ چیست؟
مهمترین تفاوت این است که آپراکسی یک اختلال در برنامه ریزی حرکات گفتاری مغز است، اما اختلال تلفظ بیشتر به تولید نادرست برخی صداهای گفتاری مربوط می شود.
- آیا همه افرادی که اختلال تلفظ دارند، به آپراکسی مبتلا هستند؟
اختلال تلفظ و آپراکسی دو مشکل کاملا متفاوت هستند و تنها با ارزیابی تخصصی توسط گفتاردرمانگر می توان نوع دقیق اختلال را مشخص کرد.