اگر کودک در بیان کلمات، جمله سازی، تلفظ صداها یا تعریف کردن اتفاقات مشکل دارد، کتاب های تصویری می توانند در کنار تمرین های تخصصی گفتاردرمانی برای تمرین در خانه استفاده شوند. بهترین کتابهای گفتار درمانی برای کودکان کتابی نیست که برای همه کودکان یکسان باشد. بلکه باید بر اساس مهارتی انتخاب شود که کودک در آن نیاز بیشتری به تمرین دارد. کودک برای تقویت گفتار فقط به شنیدن کلمات نیاز ندارد و باید فرصت دیدن، شنیدن، تکرار و استفاده از آنها در جمله را نیز داشته باشد. تصاویر کتاب کمک می کنند کودک ارتباط میان تصویر و کلمه را راحت تر درک کند و والد نیز بتواند تمرین را به شکل گفتگو انجام دهد. به همین دلیل، بهترین کتابهای گفتار درمانی برای کودکان معمولا منابعی هستند که امکان نامگذاری، توصیف تصویر، جمله سازی و داستان گویی را فراهم می کنند.
برای تاخیر گفتار چه کتابی مناسب است؟
اگر کودک در شروع صحبت کردن یا استفاده از واژه های مختلف مشکل دارد، بهتر است تمرین از کلمات ساده و آشنا شروع شود. کتاب اولین واژگان تصویری کودک من، واژه ها را از ساده تر به دشوارتر ارائه می کند و در پنج جلد تنظیم شده است. والد می تواند تصویر را به کودک نشان دهد، نام آن را بگوید و سپس از کودک بخواهد کلمه را تکرار کند یا درباره تصویر صحبت کند. این نوع کتاب برای کودکی که دایره واژگان محدودی دارد، می تواند نقطه شروع مناسبی برای تمرین باشد.
برای جمله سازی چه کتابی مناسب است؟
گاهی کودک تعدادی واژه را می داند اما نمی تواند آنها را در کنار هم قرار دهد و جمله بسازد. در این شرایط، کتاب هایی که کودک را به توضیح دادن تصاویر تشویق می کنند، کاربرد بیشتری دارند. کتاب فرهنگ مصور جمله ها بدون نیاز به متن، موقعیت ها و داستان های مختلف را نشان می دهد و کودک باید برداشت خود را در قالب جمله های کوتاه بیان کند. نمونه های ارائه شده در کتاب نیز می توانند به والد برای الگوسازی جمله کمک کنند. در چنین تمرین هایی بهتر است ابتدا اجازه دهید کودک با توانایی خودش پاسخ دهد و سپس شکل کامل تر جمله را به او ارائه کنید.
برای داستان گویی چه کتابی مناسب است؟
اگر کودک جمله های کوتاه می گوید اما نمی تواند یک اتفاق را به ترتیب تعریف کند، تمرین داستان گویی اهمیت بیشتری پیدا می کند. در کتاب داستان های زنجیره ای، در هر صفحه چند تصویر همراه با یک داستان کوتاه قرار گرفته است. ابتدا والد داستان را برای کودک تعریف می کند و سپس از او می خواهد داستان را بازگو کند. این فعالیت برای تمرین استفاده از کلمات، فعل ها و حروف ربط و اضافه طراحی شده است. بنابراین بهترین کتابهای گفتار درمانی برای کودکان در این مرحله کتاب هایی هستند که کودک را وادار به صحبت کردن و ساختن روایت می کنند، نه اینکه فقط از او بخواهند نام تصاویر را تکرار کند.
برای آموزش فعل ها چه کتابی مناسب است؟
فعل ها بخش مهمی از جمله سازی هستند و محدود بودن آنها می تواند روی توانایی کودک در توضیح دادن فعالیت ها تاثیر بگذارد. بنابراین در کتاب فرهنگ مصور فعل ها، در هر صفحه تصاویر فعالیت های مختلف نمایش داده شده و والد می تواند ابتدا تصویر را توصیف کند و فعل مربوط به آن را در جمله به کار ببرد. سپس کودک همان فعل یا جمله را تکرار می کند. این کتاب برای تمرین شناخت و بیان فعل، افزایش واژگان و جمله سازی معرفی شده است. برای نتیجه بهتر، تمرین را به یک کلمه محدود نکنید و بعد از معرفی فعل، از کودک درباره شخص، مکان یا اتفاق موجود در تصویر نیز صحبت بخواهید.
برای مشکلات تلفظ چه کتابی مناسب است؟
اگر مشکل کودک بیشتر مربوط به تولید بعضی صداهای گفتاری باشد، کتابی که صداها را در جایگاه های مختلف کلمه ارائه می کند، کاربرد بیشتری دارد. کتاب فرهنگ تصویری صامت ها، 23 صامت زبان فارسی را در سه جایگاه ابتدایی، میانی و پایانی واژهها ارائه می کند و برای تمرین اختلالات گفتاری و تاخیر رشد گفتار و زبان مورد استفاده قرار می گیرد. در مشکلات تلفظ، انتخاب تمرین باید با توجه به صدای موردنظر و توانایی کودک انجام شود. بنابراین بهترین کتابهای گفتار درمانی برای کودکان در این زمینه الزاما همان کتاب هایی نیستند که برای افزایش واژگان مناسبند.
برای حروف ربط و حروف اضافه چه کتابی مناسب است؟
اگر کودک واژه های مختلف را می داند اما در ارتباط دادن آنها یا بیان رابطه میان اشیا مشکل دارد، می توان از منابعی استفاده کرد که مفاهیم زبانی را هدف قرار می دهند. مثلا کتاب فرهنگ تصویری مفاهیم و حروف ربط، مفاهیم و صفات را آموزش می دهد و در بخش دیگری به حروف ربط می پردازد. چنین تمرین هایی می توانند کودک را از بیان واژه های جداگانه به سمت ترکیب آنها در ساختارهای زبانی پیچیده تر هدایت کنند. همچنین فرهنگ تصویری فعل ها و حروف اضافه از تصاویر برای آموزش فعل ها و حروف اضافه مختلف مانند در، زیر، پشت، با و برای در جمله های کوتاه استفاده می کند.
آیا کتاب می تواند جای گفتاردرمانی را بگیرد؟
کتاب یک ابزار کمکی برای تمرین است و نباید جای ارزیابی یا درمان توسط گفتاردرمانگر را بگیرد. به خصوص در مواردی مانند مشکلات پایدار تلفظ، تاخیر زیاد گفتار، اختلال زبان یا لکنت ، باید برنامه تمرینی متناسب با شرایط کودک باشد. اگر کودک در گفتار درمانی در کرمان نیاز به ارزیابی تخصصی دارد، بهتر است ابتدا نوع مشکل مشخص شود و سپس ابزار تمرینی متناسب با آن انتخاب شود. همچنین راهکارهای سلیس و روان صحبت کردن برای هر کودک یکسان نیست و باید متناسب با شرایط او انتخاب شود.
نتیجه گیری
در انتخاب بهترین کتابهای گفتار درمانی برای کودکان باید ابتدا مشخص شود کودک در کدام بخش از گفتار و زبان نیاز به تمرین دارد. کتاب های تصویری واژگان برای افزایش کلمات، منابع داستانی برای روایت و جمله سازی، کتاب های صداها برای تمرین تلفظ و کتاب های فعل و حروف اضافه برای گسترش ساختار جمله کاربرد بیشتری دارند. کتاب می تواند تمرین های گفتاردرمانی را در خانه تقویت کند، اما در صورت وجود اختلال گفتاری یا زبانی، جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی نیست. برای دریافت این خدمات تخصصی می توانید به کلینیک پیام کرمان مراجعه نمایید.
سوالات متداول
- کتابهای گفتار درمانی برای کودکان برای چه سنی مناسب هستند؟
سن به تنهایی معیار انتخاب نیست و باید سطح گفتار و زبان کودک نیز در نظر گرفته شود. کتاب باید با توانایی فعلی کودک هماهنگ باشد.
- آیا استفاده مداوم از کتاب گفتاردرمانی ضروری است؟
تمرین منظم می تواند مفید باشد، اما مدت و نوع تمرین باید متناسب با شرایط کودک تعیین شود. کیفیت تعامل والد و کودک مهمتر از طولانی کردن تمرین است.